Báe̤k-gĭng

Lài-nguòng: Wikipedia
Tiéu gáu: īng-dô̤sìng-tō̤
Báe̤k-gĭng
Báe̤k-gĭng diŏh Dṳ̆ng-guók gì ôi-ché̤ṳ
Hèng-céng-kṳ̆ lôi-biék Dĭk-hăk-chê
Gāng-chĭng Gĭng
Miêng-cék 1.68 uâng km²
Ìng-kēu 1633 uâng
Ìng-gĭng GDP $7370
Chê-chéu Cháik-báik, Guók-huài
Chê-huă Nguŏk-gié, Gé̤ṳk-huă

Báe̤k-gĭng-chê (北京; Ĭng-ngṳ̄: Beijing hĕ̤k Peking) sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guóksiū-dŭ. Báe̤k-gĭng sê Dṳ̆ng-guók gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê Dṳ̆ng-guók gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄, ô ngô ciáh huòng-dièu găk cŭ-uái gióng-lĭk siū-dŭ.

Lĭk-sṳ̄[Siŭ-gāi]

Gó-gṳ̆ng Tái-huò-dâing

Báe̤k-gĭng siàng gì lĭk-sṳ̄ ô săng chiĕng gūi nièng. Chŭng-chiŭ Ciéng-guók sì-kĭ, Gié-guók (蓟国) cêu diŏh gĭng-dáng gì Báe̤k-gĭng dê-kṳ̆ gióng siàng-chê, Iĕng-guók (燕国) páh iàng Gié-guók ī-hâiu, chiĕng siū-dŭ gáu Gié-siàng, giéu Iĕng-dŭ(燕都) hĕ̤k-chiā Iĕng-gĭng (燕京).

Cìng-dièu sèng-hâu diŏh cŭ-uái siék Gié-gâing, sṳ̆k Guōng-iòng-góng. Să̤-háng kī Guōng-iòng-góng sṳ̆k Hiŭ-ciŭ (幽州). Dĕ̤ng-háng Guŏng-ū-dá̤ diŏh Gié-gâing dé Hiŭ-ciŭ-ché̤ṳ-sṳ̄-buô, 96 nièng bók biéng Guōng-iòng góng-dé.

Să̤-céng sèng-hâu, Guōng-iòng-góng gāi ùi Iĕng-guók. Gáu Sĕk-lĕ̤k-guók Hâiu-diêu bô gāi ùi Iĕng-góng. Hiŭ-ciŭ cê̤ṳ-dê chiĕng duōng Gié-gâing, Iĕng-guók gāi Iĕng-góng, gĭng Cièng-iĕng, Cièng-cìng, Hâiu-iĕng gâe̤ng Báe̤k-ngôi bók biéng.

Sùi-dièu Kăi-huòng (开皇) săng nièng (593 nièng) hié Iĕng-góng, Dâi-ngiĕk (大业) săng nièng (607 nièng), gāi Hiŭ-ciŭ ùi Dáuk-góng (涿郡).

Dòng Ū-dáik (武德) nièng-găng, Dáuk-góng bô gāi duōng miàng Hiŭ-ciŭ, Dĭng-guăng (贞观) nguòng nièng (627 nièng), Hiŭ-ciŭ sṳ̆k Ò̤-báe̤k-dō̤ (河北道), â-dāu bô có̤ Huáng-iòng Ciék-dô-sṳ̄ (范阳节度使) cê̤ṳ-dê. Ăng Lṳ̆k-săng diŏh Ăng-sṳ̄-cĭ-luâng sèng-hâu găk cŭ-uái chĭng Dâi-iĕng huòng-dá̤. Bìng luâng cĭ-hâiu, Hiŭ-ciŭ gŭi Lù-lùng Ciék-cô-sṳ̄ (卢龙节度使).

Lièu Huôi-dùng (會同) nguòng-nièng (938 nièng) diŏh cŭ-uái siék Nàng-gĭng-hiŭ-dŭ-hū (南京幽都府), ùi puôi-dŭ, Kai-tái (开泰) nguòng nièng (1012 nièng) gāi miàng Sék-cĭng-hū (析津府). 1153 nièng, Gĭng-dièu diŏh cŭ-uái ciáng-sék gióng dŭ, miàng-giéu Dŭng-dŭ.

Sìng-gék-sṳ̆-hàng 1216 nièng ciéng-liāng Gĭng-dṳ̆ng-dŭ, Nguòng Cé-nguòng (至元) gāu nièng (1272 nièng), gāi miàng ùi Nguòng-dâi-dŭ (元大都), có̤ Nguòng-dièu gì siū-dŭ.

Mìng chĕ̤, siū-dŭ diŏh Nàng-gĭng, nguòng-dā̤ gì Nuòng-dâi-dŭ gāi miàng Báe̤k-bìng-hū (北平府). Īng-lŏk (永乐) nguòng nièng (1403 nièng) gāi chĭng Báe̤k-gĭng, Īng-lŏk sĕk gāu nièng (1421 nièng) Mìng-dièu ciáng-sék chiĕng-dŭ Báe̤k-gĭng Sông-tiĕng-hū (北京顺天府).

Chĭng-dièu iā diâng dŭ Báe̤k-gĭng, sṳ̆k Dĭk-lâ̤-sēng (直隶省).

1911 nièng Sĭng-hái-gáik-mêng hâiu, Dṳ̆ng-huà-mìng-guók diâng dŭ Nàng-gĭng, 1911 nièng 3 nguŏk Báe̤k-iòng-céng-hū chiĕng-dŭ Báe̤k-gĭng. 1928 nièng Báe̤k-huăk-ciéng-cĕng giék-sók cĭ-hâiu, Dṳ̆ng-huà-mìng-guók diâng dŭ Nàng-gĭng, Báe̤k-gĭng gāi Báe̤k-bìng Dĕk-biék-chê.

1949 nièng 1 nguŏk 31 hô̤, Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Gāi-huóng-gŭng ciéng-liāng Báe̤k-bìng. Dùng nièng 9 nguŏk 27 hô̤, Báe̤k-bìng gāi miàng Báe̤k-gĭng. 1949 nièng 1 nguŏk 1 hô̤, Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók dṳ̆ng-iŏng ìng-mìng céng-hū diŏh Báe̤k-gĭng suŏng-gó̤ sìng-lĭk.

Hèng-céng Dăng-ôi[Siŭ-gāi]

Báe̤k-gĭng dàng ô 16 kṳ̆, 2 gâing:

  • Chê-hăk-kṳ̆: Dĕ̤ng-siàng-kṳ̆, Să̤-siàng-kṳ̆, Cùng-ùng-kṳ̆, Suŏng-ū-kṳ̆, Dièu-iòng-kṳ̆, Hŭng-dài-kṳ̆, Sĭk-gīng-săng-kṳ̆, Hāi-diêng-kṳ̆, Muòng-tàu-gău-kṳ̆, Bùng-săng-kṳ̆, Tŭng-ciŭ-kṳ̆, Sóng-ngiê-kṳ̆, Chiŏng-bìng-kṳ̆, Dâi-hĭng-kṳ̆, Huài-iù-kṳ̆, Bìng-gók-kṳ̆.
  • Gâing: Mĭk-ùng-gâing, Ièng-kéng-gâing.

Dê-lī gâe̤ng Ké-hâiu[Siŭ-gāi]

Báe̤k-gĭng diŏh Huà-báe̤k Bìng-nguòng să̤-báe̤k gièng, kó̤ Tái-hòng-săng ṳ̀ mĕk gâe̤ng Iĕng-săng săng-mĕk, méng hióng Huà-báe̤k Bìng-nguòng. Gâe̤ng Tiĕng-cĭng siŏng lìng béng cà̤ ké̤ṳk Ò̤-báe̤k-dēng bău kī. Báe̤k-gĭng bìng-gĭng hāi-băk 43.5 mī.

Báe̤k-gĭng ké-hâiu sṳ̆k Ŭng-dâi Gié-hŭng Ké-hâiu

Gĭng-cá̤[Siŭ-gāi]

2006 nièng Báe̤k-gĭng-chê Guók-nô̤i Sĕng-sāng-cūng-dĭk dăk 7720.3 é nguòng ìng-mìng-bê (dâi-kái) 1000 é mī-nguòng. Báe̤k-gĭng gì dâ̤-săng-sāng-ngiĕk gŭi-muò diŏh Dṳ̆ng-guók dâi-lṳ̆k siàng-chê diē-sié sê dâ̤-ék duâi gì, ciéng buōng-dê sĕng-sāng cūng-dĭk gì 70%.

Báe̤k-gĭng sê Dṳ̆ng-guók dê̤ṳng-iéu gì gĭng-ṳ̀ng dṳ̆ng-sĭng gâe̤ng săng-ngiĕk dṳ̆ng-sĭng cĭ-ék, iā sâ̤ ngṳ̀ng-òng, bō̤-hiēng-gŭng-sĭ gâe̤ng gĭng-ṳ̀ng giĕ-gáiu gì cūng-buô dŭ siék gáu Báe̤k-gĭng. Dùng-sì, iā sâ̤ Dṳ̆ng-guók guók-iū kié-ngiĕk gì cūng-buô gâe̤ng nguôi-cṳ̆ kié-ngiĕk gì Dṳ̆ng-guók cūng-buô iā diŏh Báe̤k-gĭng.

Ùng-huá Ngṳ̄-ngiòng[Siŭ-gāi]

Tiĕng-dàng Gì-nièng-dâing

Báe̤k-gĭng-uâ[Siŭ-gāi]

Báe̤k-gĭng buōng-dê nè̤ng gōng Báe̤k-gĭng-uâ, Báe̤k-gĭng-uâ sê Pū-tŭng-uâ gì gĭ-chū huŏng-ngiòng.

Ngiê-sŭk[Siŭ-gāi]

Lṳ̄-iù[Siŭ-gāi]

Cuòng chê tūng-gâe̤ng ô 6 ciáh Sié-gái-mì-sāng, 2 ciáh guók-gă-hŭng-gīng-miàng-séng-kṳ̆, 99 ciáh Cuòng-guók Dê̤ṳng-diēng Ùng-ŭk Bō̤-hô Dăng-ôi.

Gáu-ṳ̆k[Siŭ-gāi]

Báe̤k-gĭng sê Dṳ̆ng-guók Gŏ̤-dēng-iêng-hâu dék sâ̤ gì siàng-chê, 2000-2001 nièng-dô Báe̤k-gĭng ô puō-tŭng gŏ̤-dēng hŏk-hâu 59 ciáh, ngièng-géu-sĕng buòi-iōng gĭ-gáiu 177 gă. Gì-dṳ̆ng bău-guák iā sâ̤ ô-miàng gì dâi-hŏk.

  • Buô-hông Báe̤k-gĭng cê̤ṳ-miàng dâi-hŏk
Báe̤k-gĭng Dâi-hŏk Chĭng-huà Dâi-hŏk Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Dâi-hŏk Báe̤k-gĭng Sṳ̆-huâng Dâi-hŏk
Báe̤k-gĭng Iù-diêng Dâi-hŏk Báe̤k-gĭng Nguôi-guók-ngṳ̄ Dâi-hŏk Báe̤k-gĭng Hòng-kŭng-hòng-tiĕng Dâi-hŏk Dṳ̆ng-guók Céng-huák Dâi-hŏk
Dṳ̆ng-guók Nṳ̀ng-ngiĕk Dâi-hŏk Dṳ̆ng-guók Duòng-muòi Dâi-hŏk Báe̤k-gĭng Diêng-īng Hŏk-iêng Dṳ̆ng-iŏng Hié-kiŏk Hŏk-iêng
Dṳ̆ng-iŏng Mī-sŭk Hŏk-iêng Báe̤k-gĭng Hiĕk-huò Ĭ-hŏk-iêng Báe̤k-gĭng Lī-gĕ̤ng Dâi-hŏk Dṳ̆ng-iŏng Cài-gĭng Dâi-hŏk


Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók
Sēng-ngék Hèng-céng-kṳ̆-uă
Sēng  : Ăng-hŭi | Ciék-gŏng | Chĭng-hāi | Găng-sé̤ṳk | Gék-lìng | Gói-ciŭ | Gŏng-să̤ | Gŏng-sŭ | Guōng-dĕ̤ng | Hāi-nàng | Háik-lṳ̀ng-gŏng | Hók-gióng | Hù-báe̤k | Hù-nàng | Lièu-nìng | Ò̤-báe̤k | Ò̤-nàng | Săng-dĕ̤ng | Săng-să̤ | Sé-chuŏng | Siēng-să̤ | Ùng-nàng | Dài-uăng (sĭk-cié mò̤ kóng-cié)1 Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók guók-gì

Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók guók-hŭi
Cê̤ṳ-dê-kṳ̆  : Guōng-să̤ | Nìng-hâ | Nô̤i Mūng-gū | Să̤-câung | Sĭng-giŏng
Dĭk-hăk-chê  : Báe̤k-gĭng | Dṳ̀ng-kéng | Siông-hāi | Tiĕng-cĭng
Dĕk-biék Hèng-céng-kṳ̆  : Hiŏng-gē̤ng | Ó̤-muòng
1: cŭ-uái kī-dâe̤ng nṳ̄ ché̤ṳ Dài-uàng ông-tà̤ gâe̤ng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók.
Wikimedia Commons
Wikimedia Commons ô guăng-ṳ̀ Báe̤k-gĭng gì mùi-tā̤ ùng-giông.
維基共享資源有關於Báe̤k-gĭng其媒體資源。