Chĭng-dièu

Lài-nguòng: Wikipedia
Tiéu gáu: īng-dô̤sìng-tō̤

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Muāng-chĭng gì dê-dù
Muāng-chĭng gì Guók-gì, hô̤ lā̤ “Uòng-lṳ̀ng-gì”(黃龍旗)

Chĭng-dièu(Háng-cê: 清朝), hĕ̤k-ciā hô̤ lā̤ Muāng-chĭng(滿清), Dâi-chĭng(大清) gâe̤ng Chĭng-guók(清國), sê Dṳ̆ng-guók có̤i-hâiu siŏh-ciáh hŭng-gióng Uòng-dièu(封建王朝). Muāng-chĭng gì huòng-dá̤ dŭ sê Muāng-ciŭ-nè̤ng (hiêng-câi hô̤ lā̤ Muāng-cŭk-nè̤ng), sáng “Ái-sĭng Gáe̤k-lò̤” (Háng-cê: 愛新覺羅, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: Aisin Gioro).

Muāng-chĭng huóng-dá̤ gì cū-cūng sê Gióng-ciŭ Nṳ̄-cĭng(建州女真) gì siū-liāng. Nū-ī-hăk-cà̤ gì nông-bâ, ĭ-gŭng gâe̤ng ngiê-gŭng dŭ găk Mìng-dièu páh Nṳ̄-cĭng-nè̤ng puáng-náung gì sèng-âu ké̤ṳk nè̤ng tài-sī, gáu-muōi Nū-ī-hăk-cà̤ cêu cióh cuòi kī-bĭng, cê̤ṳ chĭng Hâiu-gĭng huòng-dá̤, huăng-dó̤i Mìng-dièu. Mìng-dièu puái bĭng tié-lāu kó̤ páh, dŭ mâ̤ iàng. Muāng-ciŭ-nè̤ng lièng-hăk Mūng-gū, chă-nék-giāng páh gáu Báe̤k-gĭng-siàng. Gái hô̤ ô Nguòng Cùng-huáng(袁崇煥), Sŏng Sìng-cūng(孫承宗) gáuk-nè̤ng gì bō̤-hô, ciā siàng cá mò̤ ké̤ṳk ĭ páh giâ lì.

Gáu Huòng Tái-gĭk chiū lā̤, ngék-siū iā sâ̤ Háng-nè̤ng lì có̤ ĭ gì buô-hâ. Muāng-chĭng muōng biéng muōng giòng-duâi, páh iàng Dièu-siēng, páh giâ Mūng-gū, 1636 nièng, ciŏng guók-hô̤ gāi siàng Dâi-chĭng.

Hī sèng-âu Săng-hāi-guăng (山海關) sê Mìng-dièu gâe̤ng Muāng-ciŭ(滿洲, hiêng-câi hô̤ lā̤ “Dĕ̤ng-báe̤k”) gì biĕng-gái. Mìng-dièu puái Ngù Săng-gié(吳三桂) kó̤ siū guăng. Ciā Ngù Săng-gié sê siŏh ciáh chók-miàng gì ciŏng-gŭng, Muāng-ciŭ-nè̤ng dŭ iā giăng ĭ.

1644 nièng, Lī Cê̤ṳ-sìng(李自成) cô̤-huāng chuàng-ôi(造反篡位), Ngù Săng-gié gì nông-bâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng bŏng-gá, ĭ sá̤-bò̤ (細婆) Dìng Nguòng-nguòng (陳圓圓) iâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng gì buô-hâ Làu Cŭng-mīng (劉宗敏) dŏk kó̤. Ngù Săng-gié iā sêu-ké, cêu bóng Muāng-chĭng buô-dôi diĕk guăng, ciŏng Lī Cê̤ṳ-sìng miĕk lâi. Cī siŏh nièng, Muāng-chĭng ciŏng siū-dŭ buăng gáu Báe̤k-gĭng.

Muāng-chĭng diĕk guăng ī-hâiu diòng 10 ciáh huòng-dá̤ (muôi diĕk guăng gì sèng-âu gó ô 2 ciáh). 1911 nièng huák-sĕng̤ Sĭng-hâi Gáik-mêng(辛亥革命), Muāng-chĭng ké̤ṳk Sŏng Dṳ̆ng-săngDṳ̆ng-huà Mìng-guók tŭi-huăng.

Muāng-chĭng gì huòng-dá̤[Siŭ-gāi]

chiông nièng-hô̤ miêu-hô̤ ié-hô̤ miàng-cê câi-ôi
1 清 佚名 《清太祖天命皇帝朝服像》.jpg Tiĕng-mêng
天命
Tái-cū
太祖
Gŏ̤-huòng-dá̤
高皇帝
Nū-ī-hăk-cà̤
努爾哈齊
1616 - 1626
2 清 佚名 《清太宗崇德皇帝朝服像》.jpg Tiĕng-chŭng
天聰
Cùng-dáik
崇德
Tái-cŭng
太宗
Ùng-huòng-dá̤
文皇帝
Huòng Tái-gĭk
皇太極
1626 - 1643
3 清 佚名 《清世祖顺治皇帝朝服像》.jpg Sông-dê
順治
Sié-cū
世祖
Ciŏng-huòng-dá̤
章皇帝
Hók-lìng
福臨
1643-1661
4 清 佚名 《清圣祖康熙皇帝朝服像》.jpg Kŏng-hĭ
康熙
Séng-cū
聖祖
Ìng-huòng-dá̤
仁皇帝
Hièng-hiĕk
玄燁
1661 - 1722
5 Portrait of the Yongzheng Emperor in Court Dress.jpg Ṳ̆ng-céng
雍正
Sié-cŭng
世宗
Hièng-huòng-dá̤
憲皇帝
Éng-cĭng
胤禛
1722 - 1735
6 乾隆皇帝老年肖像.jpg Gièng-lè̤ng
乾隆
Gŏ̤-cŭng
高宗
Sùng-huòng-dá̤
純皇帝
Hùng-lĭk
弘曆
1735 - 1795
7 清 佚名 《清仁宗嘉庆皇帝朝服像》.jpg Gă-kéng
嘉慶
Ìng-cŭng
仁宗
Sôi-huòng-dá̤
睿皇帝
Īng-iēng
顒琰
1796 - 1820
8 003-The Imperial Portrait of a Chinese Emperor called "Daoguang".JPG Dô̤-guŏng
道光
Sŏng-cŭng
宣宗
Sìng-huòng-dá̤
成皇帝
Mìng-nìng
旻寧
1820 - 1850
9 《咸丰皇帝朝服像》.jpg Hièng-hŭng
咸豐
Ùng-cŭng
文宗
Hiēng-huòng-dá̤
憲皇帝
Ê-cê̤ṳ
奕詝
1850 - 1861
10 002-The Imperial Portrait of a Chinese Emperor called "Tongzhi".JPG Dùng-dê
同治
Mŭk-cŭng
穆宗
Ngiê-huòng-dá̤
毅皇帝
Cái-sùng
載淳
1861 - 1875
11 The Imperial Portrait of Emperor Guangxu2.jpg Guŏng-sê̤ṳ
光緒
Dáik-cŭng
德宗
Gīng-huòng-dá̤
景皇帝
Cái-tièng
載湉
1875 - 1908
12 Xuantong.jpg Sŏng-tūng
宣統
mò̤ mò̤ Puō-ngì
溥儀
1908 - 1912