Liù-giù-guók

Lài-nguòng: Wikipedia
Tiéu gáu: īng-dô̤sìng-tō̤

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。




Liù-giù-guók
琉球國 / ルーチュークク
Blank.png
Blank.png
Blank.png
1350 nièng - 1879 nièng Flag of Japan.svg
Flag of Ryukyu.svg Hidari mitsudomoe.svg
guók-gì guók-hŭi
cê̤ṳ-iòng dê-lī
(sĭk-cié kóng-cié)
Location Ryukyu Islands.png
Siū-dŭ Siū-lī
Miêng-cék
-1571 nièng: 3,454 km2
-1611 nièng: 2,223 km2


Ìng-mìng sĕng-huák
guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄
tŭng-ê̤ṳng ngṳ̄-ngiòng Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄, Báik-Dṳ̀ng-săng-ngṳ̄, Gṳ̆ng-gū-ngṳ̄, Ṳ̀-năk-guók-ngṳ̄, Gĭng-gŭi-ìng-ngṳ̄, Iēng-mī-ngṳ̄
ìng-kēu
-1632 nièng: 108,958 nè̤ng
-1729 nièng: 173,969 nè̤ng
-1879 nièng: 286,787 nè̤ng


Céng-dê ùng-huá
céng-dê cié-dô gŭng-ciō-cié
Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng
-1429 nièng - 1439 nièng: Siông Bă-cé
-1477 nièng - 1526 nièng: Siông Cĭng
-1587 nièng - 1620 nièng: Siông Nìng
-1848 nièng - 1879 nièng: Siông Tái
gĭng-cá̤ sĭk-lĭk
huó-bê dăng-ôi Kiŭ-mĕ̤k-cièng
lĭk-sṳ̄ duâi dâi
lĭk-sṳ̄ duâi dâi
-1350 nièng: tŭng-ék
-1609 nièng: ké̤ṳk Nĭ-buōng chĭng-liŏk
-1879 nièng: ké̤ṳk Nĭ-buōng miĕk lâi


Liù-giù-guók(琉球國, Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: ルーチュークク) sê siŏh ciáh gô-dā̤ gì guók-gă, găk hiêng-câi Nĭk-buōng Chṳ̆ng-sìng-gâing(沖繩縣) gâe̤ng Lṳ̆k-ì-dō̤-gâing(鹿兒島縣) gì Iēng-mī gùng-dō̤(奄美群島).

Liù-giù gâe̤ng Hók-ciŭ gì guăng-hiê iā chĭng, gĭng-dáng Dài-gĕ̤ng gó ô Liù-giù-guāng(琉球館), gô-dā̤ sê dò̤ lā̤ dêu Liù-giù-nè̤ng gì.

Liù-giù có̤i cā buōng 3 ciáh guók-gă, hô̤ lā̤ Dṳ̆ng-săng(中山), Nàng-săng(南山) gâe̤ng Báe̤k-săng(北山), gì-dṳ̆ng Dṳ̆ng-săng có̤i giòng-duâi. 1406 nièng, Dṳ̆ng-săng guók-uòng ké̤ṳk Nàng-săng gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng Siông Bă-cé dṳ̆k lŏk-dài, Siông Bă-cé niông ĭ nông-bâ Siông Sṳ̆-siêu có̤ guók-uòng, gióng-lĭk Dâ̤ 1 Siông-sê Uòng-dièu. Siông Bă-cé diŏh 1429 nièng miĕk săng-guók, tŭng-ék gì Liù-giù-guók cêu ciŏng-uâng sìng-lĭk lāu.

Hī sêng-âu gì Liù-giù iā bó, gâe̤ng Dṳ̆ng-guók, Dièu-siēng, Tái-guók dēng dēng guók-gă dŭ ô có̤ sĕng-é. 1469 nièng, guók-uòng Siông Dáik ké̤ṳk dâi-sìng Siông Ièng chuàng-ôi. Ciā Siông Ièng gióng-lĭk Dâ̤ 2 Siông-sê Uòng-dièu. Liù-giù diŏh Siông Ièng gì giāng Siông Cĭng chiū lā̤ có̤i giòng-duâi, páh giâ Báik-Dṳ̀ng-săng gâe̤ng Gṳ̆ng-gū. Ĭ gì giāng Siông Chĭng câi-ôi gì sêng-âu, bô páh giâ Iēng-mī gùng-dō̤, cī sêng-âu gì guók-tū miêng-cék có̤i duâi. Nĭk-buōng huák-dông chĭng-liŏk Dièu-siēu gì Ìng-sèng Uŏ-lâung gì sèng-âu, Liù-giù dĕk-lìng-é dó̤i-chiū Mìng-dièu gâe̤ng Dièu-siēng. 1609 nièng, Nĭk-buōng bó̤-hô Liù-giù, puái buô-dôi kó̤ páh, ciŏng guók-uòng Siông Nìng niăh kó̤. 2 nièng ī-hâiu ĭng-ôi â̤ giăng Mìng-dièu, bô ciŏng Siông Nìng bóng diōng gò̤. Dáng-sê Nĭk-buōng ciŏng Liù-giù gì Iēng-mī gùng-dō̤ dŏk kó̤, bô puái bôi-dôi gāng-sê ĭ gì nô̤i-céng, ciā cuòi ī-hâiu Liù-giù sĭk-cié ī-gĭng biéng siàng Nĭk-buōng gì hô-ṳ̀ng gò̤ lāu.

1872 nièng, Nĭk-buōng dăng-huŏng-miêng ciŏng Liù-giù gáung có̤ ĭ cê-gă gì siŏh ciáh huăng. Liù-giù guók-uòng Siông Tái puái nè̤ng kó̤ Dĕ̤ng-gĭng káung-ngiê, Nĭk-buōng nè̤ng mò̤ chák. Siông Tái bô puái nè̤ng kó̤ Dṳ̆ng-guók Muāng-chĭng céng-hū hŭ-uái gó̤-câung, có̤i-cṳ̄ng Nĭk-buōng nè̤ng găng-huō-cĕ̤ng-gò̤, găk 1879 nièng ciŏng Liù-giù miĕk lâi.

Hī sèng-âu duâi buô-hông gì Liù-giù nè̤ng dó̤i Nĭk-buōng gì tŭng-dê cêng-gò̤ bók-muāng, Nĭk-buōng gì Mìng-dê Tiĕng-huòng â̤ giăng ĭ-gáuk-nè̤ng huāng-káung, ciŏng Siông Tái gâe̤ng ĭ gì gă-cŭ dŭ bōng-gá gáu Dĕ̤ng-gĭng kó̤ diû. Iā sâ̤ huāng-dó̤i Nĭk-buōng gì Liù-giù nè̤ng dŭ cāu kó̤ Dṳ̆ng-guók, ô gì găk Báe̤k-gĭng, ô gì găk Tiĕng-cĭng, ô gì găk Hók-ciŭ. Ĭ-gáuk-nè̤ng buóh siŏng niông Dṳ̆ng-guók chók-bĭng kó̤ páh Nĭk-buōng, diŏh Cūng-lī ngà-muòng hŭ-uái tié-lāu gōng tié-lāu gōng. 1894 nièng Gák-ngū Ciéng-cĕng báuk-huák gì sêng-âu, cī siŏh dêng nè̤ng kuóng Muāng-chĭng kó̤ páh Liù-giù, Muāng-chĭng gì huòng-dá̤ mò̤ tiăng. Tiăng gōng Muāng-chĭng gâe̤ng Nĭk-buōng huák-sĕng ciéng-cĕng, huāng-dó̤i Nĭk-buōng gì Liù-giù nè̤ng dŭ iā huăng-hī, āi-uông Muāng-chĭng gì buô-dôi páh guó lì „gāi-huóng Liù-giù“, ciék-guō buô-dôi lièng ōng dŭ mò̤. Có̤i cṳ̄ng Muāng-chĭng páh suŏ gò̤, ciŏng Dài-uăng gák ké̤ṳk Nĭk-buōng, Liù-giù dŭk-lĭk iâ mò̤ hĭ-uông lāu. Lì Dṳ̆ng-guók gì Liù-giù nè̤ng iâ giéng-gáe̤k mò̤ hâi-só, mò̤ niŏh òng cêu dŭ diōng chió lāu.

gái káng[Siŭ-gāi]