Â-muòng

Lài-nguòng: Wikipedia
Tiéu gáu: īng-dô̤sìng-tō̤
Â-muòng
ChinaFujianXiamen.png
Hèng-céng-kṳ̆ lôi-biék Hó-sēng-gék chê
Miêng-cék 1,565 km²
(300 km² cūi)
Ìng-kēu 137 uâng
Ìng-gĭng GDP ¥38,567
Mìng-cŭk Háng
Ngṳ̄-ngiòng Mìng-nàng-uâ gâe̤ng Pū-tŭng-uâ

Â-muòng Tiang(聽) (廈門, Mìng-nàng-uâ: Ē-mn̂g, Ĭng-ngṳ̄: Xiamen, Amoy) sê Hók-gióng-sēng iòng-hāi gì hó-sēng-ngék siàng-chê. Ĭ diŏh Ciòng-ciŭ gâe̤ng Ciŏng-ciŭ dài-dŏng, sê Mìng-nàng dê-kṳ̆ gì dṳ̆ng-sĭng siàng-chê.

Gê̤ṳng-dâi, Să̤-huŏng chĭng Â-muòng có̤ "Amoy", ciā miàng gì kī-nguòng ô 2 cṳ̄ng gōng-huák. 1 cṳ̄ng nêng-ùi sê sêu Ciŏng-ciŭ-kiŏng (漳州腔) gì īng-hiōng, áng Ciŏng-ciŭ-kiŏng, "Â-muòng" tĕ̤k có̤ "Ē-mûi"; iâ ô 1 piĕ nè̤ng nêng-ùi sê gŏng-gé̤ṳ Hók-ciŭ-uâ huák-ĭng huăng-ĭk lì gì.

Hèng-céng dăng-ôi[Siŭ-gāi]

Ciòng Â-muòng buŏng có̤ Hāi-chŏng (海滄), Hù-lī (湖里), Cĭk-mī (集美), Sṳ̆-mìng (思明), Dùng-ăng (同安), Siòng-ăng (翔安) 6 bĭk kṳ̆, dài-dŏng Sṳ̆-mìng gâe̤ng Hù-lī cū siàng Gĭng-cá̤ dĕk-kṳ̆.

Lĭk-sṳ̄[Siŭ-gāi]

282 nièng, Háng-dièu găk gĭng-dáng-nĭk Â-muòng gì dê-buàng siék-lĭk Dùng-ăng-gâing (同安縣), sṳ̆k Céng-ăng-gông (晉安郡). 1650 nièng, Dâng Sìng-gŭng (鄭成功) báik-cèng dái-liāng gŭng-dôi lì gáu Â-muòng, ké̤ṳk cī-bĕng kī-miàng "Sṳ̆-mìng-ciŭ" (思明洲, é-sé̤ṳ sê "sṳ̆-niêng Mìng-dièu"). Muāng-chĭng miĕk-uòng Mìng-dièu hâiu, gāi "Sṳ̆-mìng" có̤ "Â-muòng", mâing-mâing huák-diēng siàng Mìng-nàng dê-kṳ̆ dê̤ṳng-iéu gì hāi-gē̤ng. 1842 nièng, Dṳ̆ng-guók găk Ă-piéng Ciéng-cĕng siŏ ké̤ṳk Ĭng-guók, chiĕng-dêng Nàng-gĭng Dèu-iók. Gŏng-gé̤ṳ dèu-iók, Â-muòng ké̤ṳk kŭi-huóng có̤ tŭng-siŏng kēu-ngiâng (通商口岸). 1949 nièng, Dṳ̆ng-gê̤ṳng siék Â-muòng có̤ "Sēng-hăk-chê" (省辖市), cĭ-hâiu bô ké̤ṳk ĭ siék có̤ "Hó-sēng-gék-chê" (副省級市). 1980 nièng, Â-muòng ké̤ṳk siék có̤ "Gĭng-cá̤ Dĕk-kṳ̆" (經濟特區). Gĭng-guó cī sâ̤ nièng gì huák-diēng, Â-muòng ī-gĭng sê gĭng-dáng Dṳ̆ng-guók gĭng-cá̤ dék huák-dăk gì siàng-chê cĭ-ék.

Â-muòng sê Dṳ̆ng-guók gì Huă-huòng Siàng-chê (花園城市).


Hók-gióng-sēng gì Hèng-céng-kṳ̆
Hók-ciŭ  : Gū-làu-kṳ̆ | Céng-ăng-kṳ̆ | Chŏng-săng-kṳ̆ | Dài-gĕ̤ng-kṳ̆ | Mā-muōi-kṳ̆ | Diòng-lŏ̤h-chê | Hók-chiăng-chê | Bìng-tàng-gâing | Īng-tái-gâing | Lièng-gŏng-gâing | Lò̤-nguòng-gâing | Mìng-âu-gâing | Mìng-chiăng-gâing
Â-muòng  : Hāi-chŏng-kṳ̆ | Cĭk-mī-kṳ̆ | Dùng-ăng-kṳ̆ | Hù-lī-kṳ̆ | Siòng-ăng-kṳ̆ | Sṳ̆-mìng-kṳ̆
Buò-dièng  : Siàng-siŏng-kṳ̆ | Hàng-gŏng-kṳ̆ | Lié-siàng-kṳ̆ | Séu-sê̤ṳ-kṳ̆ | Siĕng-iù-gâing
Ciŏng-ciŭ  : Hiŏng-siàng-kṳ̆ | Lṳ̀ng-ùng-kṳ̆ | Bìng-huò-gâing | Ciéu-ăng-gâing | Ciŏng-puō-gâing | Dĕ̤ng-săng-gâing | Diòng-tái-gâing | Huà-ăng-gâing | Hùng-siĕu-gâing | Nàng-céng-gâing
Hók-gióng
Hók-gióng-sēng diŏh Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì ôi-dé
Ciòng-ciŭ  : Lī-siàng-kṳ̆ | Ciòng-gē̤ng-kṳ̆ | Hŭng-dĕk-kṳ̆ | Lŏk-gŏng-kṳ̆ | Céng-gŏng-chê | Nàng-ăng-chê | Siŏh-săi-chê | Ăng-kă̤-gâing | Dáik-huá-gâing | Hiê-ăng-gâing | Īng-chŭng-gâing | Gĭng-muòng-gâing (hṳ̆-siék, sĭk-cié mò̤ kóng-cié)1
Lṳ̀ng-ngàng  : Sĭng-lò̤-kṳ̆ | Īng-dêng-kṳ̆ | Ciŏng-bìng-chê | Diòng-tĭng-gâing | Lièng-siàng-gâing | Siông-hòng-gâing | Ū-bìng-gâing
Nàng-bìng  : Iòng-bìng-kṳ̆ | Gióng-iòng-kṳ̆ | Siêu-ū-chê | Ū-ì-săng-chê | Céng-huò-gâing | Gióng-ĕu-chê | Guŏng-dĕk-gâing | Puō-siàng-gâing | Sông-chiŏng-gâing | Sṳ̀ng-kă̤-gâing
Nìng-dáik  : Ciĕu-siàng-kṳ̆ | Hók-ăng-chê | Hók-tīng-chê | Bìng-nàng-gâing | Ciá-ìng-gâing | Ciŭ-nìng-gâing | Hà-puō-gâing | Kŭ-chèng-gâing | Sêu-nìng-gâing
Săng-mìng  : Mùi-liĕk-kṳ̆ | Săng-nguòng-kṳ̆ | Īng-ăng-chê | Chĭng-liù-gâing | Ciŏng-lŏk-gâing | Dâi-dièng-gâing | Gióng-nìng-gâing | Iù-kă̤-gâing | Mìng-kă̤-gâing | Nìng-huá-gâing | Să-gâing | Tái-nìng-gâing