Lò̤-nguòng

Lài-nguòng: Wikipedia
Tiéu gáu: īng-dô̤sìng-tō̤
Lò̤-nguòng găk Hók-ciŭ-chê gì ôi-dé. „“ sáik hŭ-uái cêu sê Lò̤-nguòng.

Lò̤-nguòng (羅源) sê Hók-gióng-sēng dĕ̤ng-báe̤k iòng-hāi gì siŏh ciáh gâing, sṳ̆k Hók-ciŭ-chê guāng-hà. Cuòng gâing miêng-cék 1187 bìng-huŏng gŭng-lī, cūng ìng-kēu 25 uâng, gì-dṳ̆ng Siă-cŭk ìng-kēu ciéng 8.1%, ùi Hók-gióng Siă-cŭk cuō-iéu cê̤ṳ-gṳ̆ dê cĭ ék. Iù-céng biĕng-mā 350600. Gâing ìng-mìng-céng-hū cé̤ṳ Hông-săng-déng.

Hèng-céng Kṳ̆-mĭk[Siŭ-gāi]

Lò̤-nguòng-gâing dê-dù

Lò̤-nguòng gâing ô guāng-hăk 6 déng, 4 hiŏng, 1 ciáh mìng-cŭk-hiŏng, 192 ciáh chŏng (gṳ̆):

Dê-lī[Siŭ-gāi]

Dê-lī Ôi-ché̤ṳ[Siŭ-gāi]

Lò̤-nguòng-gâing diŏh Hók-gióng-sēng dĕ̤ng-báe̤k iòng-hāi, báe̤k-ūi 26°23'~ 26°39', dĕ̤ng-gĭng 119°7'~119°54' cĭ-găng. Săng méng kuàng săng, siŏh méng kó̤ hāi. Nàng sié sê Lièng-gŏng, să̤-nàng sê Hók-ciŭ-chê gâe̤ng Mìng-âu, báe̤k sié sê Nìng-dáik-chê, dĕ̤ng sié gáh hāi gâe̤ng Hà-puō gì Dĕ̤ng-chṳ̆ng Buáng-dō̤ ī-gĭk Dài-uăng guāng-hà gì Mā-cū Liĕk-dō̤ siŏng mâung. Cūng miêng-cék 1187 bìng-huŏng gŭng-lī.

Dê-hìng[Siŭ-gāi]

Lò̤-nguòng ôi-ché̤ṳ diŏh Cêu-hŭng Săng-măh dĕ̤ng-nàng iòng-sĭng buô-hông, dê-sié iù să̤ gáu dĕ̤ng, gŏ̤ dă̤ kī-hŭk. Dăng-duŏng sê dṳ̆ng dă̤ săng-dê, cuòng gâing dék gèng gì Ngù-mō̤-hŭng diŏh Kuó-kāu-hiŏng, hāi-băk 1251 mī; dĕ̤ng buô gèng kiŭ-lìng dŏ̤-só bék-gê̤ṳng hāi-ngâng; dĕ̤ng-báe̤k sié Gáng-gĕ̤ng Buáng-dō̤ gâe̤ng Lièng-gŏng Uòng-giè Buáng-dō̤ cà̤ gáiu-siàng bók-lō̤ duâi, ché̤ṳ nâung gì Lò̤-nguòng-uăng, ĭ sê Hók-gióng lĕ̤k duâi chĭng-cūi-gē̤ng cĭ-ék. Hāi-ngâng sê ô sék-dê tăng-tù gì huòi-sĭng chĭng-sĭk hà-uăng hìng gèng kiŭ-lìng siŏh-ngâng, ô dō̤ sĕk gūi ciáh, hāi-ngâng-siáng dòng 150.3 gŭng-lī (bău-guák dō̤-ngâng-siáng 8.9 gŭng-lī). Kī-buó-kă̤ Gók-dê gâe̤ng Siàng-guăng Bàng-iòng, Siēu-huŏk Bàng-iòng sê cuō-iéu gì gĕng-cáuk-kṳ̆.

Ké-hâiu[Siŭ-gāi]

Lò̤-nguòng sṳ̆k hāi-iòng séng Á-iĕk-dâi Gié-hŭng Ké-hâiu, nièng bìng-gĭng ké-ŭng 19℃; 1 nguŏk bìng-gĭng ké-ŭng 9.6℃, 7 nguŏk bìng-gĭng ké-ŭng 28.5℃; ≥10℃ cék-ŭng 6957.8℃. Nièng gáung-cūi-liông 1652 hò̤-mī, mò̤-sŏng-kĭ 280 gĕ̤ng. 7 nguŏk gáu 9 nguŏk sê Hŭng-tăi uăk-dông kĭ.

Ŭk-sāng[Siŭ-gāi]

Să̤-báe̤k sié săng-kṳ̆ ô hŭng-hó gì Huă-gŏng-siŏh, Gŏ̤-liāng-tù cṳ̆-nguòng gâe̤ng chéu-làng, , dé̤ṳk, cūi-guō dēng-dēng cṳ̆-nguòng.

Ìng-kēu[Siŭ-gāi]

Mìng-cŭk[Siŭ-gāi]

Lò̤-nguòng gṳ̆-mìng ī Háng-cŭk ùi cuō, Siă-cŭk ché̤ṳ-cĭ, gó ô ciēu-liông gì Māng-cŭk, Cáung-cŭk, Mièu-cŭk, Huòi-cŭk, Câung-cŭk dēng-dēng mìng-cŭk.

Siă-cŭk[Siŭ-gāi]

Lò̤-nguòng Siă-cŭk ìng-kēu ciéng cūng ìng-kēu gì 8.1%, hŭng-buó diŏh cuòng gâing 11 ciáh hiŏng-déng 82 ciáh chŏng, cuō-iéu dêu Kuó-kāu-hiŏng, gōng Siă-ngṳ̄, iā gōng Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Hók-ciŭ-uâ Lò̤-nguòng kēu-ĭng, ô Lòi (雷), Làng (藍), Cṳ̆ng (鍾) săng ciáh sáng. Siă-cŭk gì cū-siĕng găk Dòng-dièu sèng-hâu gáu Lò̤-nguòng, cuō-iéu kó̤ páh-lăk gâe̤ng iù-gĕng sĕng-uăk. Mìng-dièu déng-gṳ̆ ī-hâiu, kăi-sṳ̄ có̤-chèng, mâing-mâing huák-diēng gĭng-cá̤ cáuk-ŭk gâe̤ng hó-ngiĕk sĕng-sāng. Siă-cŭk nè̤ng hó̤ chióng săng-gŏ̤, ái ū-sŭk, dĕk-bié sê gùng-sŭk. Siă-cŭk cṳ̆-niòng sê̤ṳng 'Hông-huòng-cŏng', sṳ̆ 'Hông-huòng huák-sék', iā ô dĕk-sáik.

Dáng-mìng (Kuŏ-dà̤)[Siŭ-gāi]

Dáng-mìng, iā giéu Lièng-gă-sùng, diŏh Hók-ciŭ ô siŏh ciáh biēng-chĭng miàng-giéu Kuŏ-dà̤. Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng nêng-ùi Dáng-mìng sê Háng-cŭk gì siŏh buô-hông. Lò̤-nguòng gì Dáng-mìng cuō-iéu cĭk-dṳ̆ng diŏh iòng-hāi gì Gáng-gĕ̤ng, Sṳ̆ng-săng, Pék-diē săng ciáh hiŏng-déng, duòng-tūng ī sùng có̤ chuó, găk Lò̤-nguòng iòng-hāi tō̤-hāi, gōng Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Hók-ciŭ-uâ Lò̤-nguòng kēu-ĭng, ngâng-siông gì nè̤ng giéu ĭ-gáuk-nè̤ng 'Kuŏ-dà̤'. Mìng-guók ī-sèng, Dáng-mìng sêu-gáu lṳ̆k-dê gṳ̆-mìng ngièng-dâe̤ng gì gì-sé, iā sâ̤ Dáng-mìng ké̤ṳk géng-cī siông-ngâng. 1952 nièng ī-hâiu, céng-hū mâing-mâing dó̤i Dáng-mìng siông-ngâng gāi-có̤, dâi buô-hông gì Dáng-mìng ī-gĭng siông-ngâng déng-gṳ̆, cuō-iéu dêu Gáng-gĕ̤ng Hāi-siông (海上), Pék-diē Siĕng-hŭng (先鋒), Sṳ̆ng-săng Sìng-hŭng (乘風) săng ciáh lṳ̆k-dê chŏng.

Lĭk-sṳ̄[Siŭ-gāi]

Diŏh 5000 nièng ī-sèng gì Sĭng Sĭk-ké Sì-dâi, Lò̤-nguòng cêu ô nè̤ng dêu. Să̤-céng (Gŭng-ngùong 290 nièng cō̤-êu) ī-gĭng ô Dṳ̆ng-nguòng nè̤ng ngiè gáu cŭ-uái. Dòng muăk kăi-sṳ̄ ô dâi-piĕ Háng-cŭk gâe̤ng Siă-cŭk nè̤ng ngiè diē. Dòng Dâi-dṳ̆ng (大中) nguòng nièng (847 nièng) dé Lò̤-nguòng Diòng (羅源場), Hàng-tŭng (咸通) nê nièng (861 nièng) sĭng Diòng ùi Déng, gāi miàng Īng-dĭng (永貞), Ngū-dâi Mìng Lṳ̀ng-kī (龍啟) nguòng nièng (933 nièng) sĭng ùi Īng-dĭng-gâing, Sáung Tiĕng-hī (天禧) ngô nièng (1021 nièng) gāi Īng-chiŏng-gâing (永昌縣), Gièng-hĭng (乾興) nguòng nièng (1022 nièng) diâng miàng-cê ùi Lò̤-nguòng-gâing (羅源縣). Lĭk-sṳ̆k Diòng-lŏ̤h-hū, Hók-ciŭ, Hók-ăng-hū, Hók-ciŭ-lô, Hók-ciŭ-hū, Mìng-hāi-dô̤. 1949 nièng 8 nguŏk 16 hô̤, Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Gāi-huóng-gŭng ciéng-liāng Lò̤-nguòng. 1950 nièng sṳ̆k Mìng-âu Cuŏng-kṳ̆, 1956 nièng gāi sṳ̆k Hók-ăng Cuŏng-kṳ̆, 1962 nièng sṳ̆k Hók-ciŭ-chê, 1963 nièng bók sṳ̆k Mìng-âu Cuŏng-kṳ̆, 1970 nièng bók sṳ̆k Hók-ăng Cuŏng-kṳ̆ (1971 nièng Hók-ăng Cuŏng-kṳ̆ gāi miàng Nìng-dáik Dê-kṳ̆), 1983 nièng dṳ̆ng-sĭng gŭi Hók-ciŭ-chê guāng.

Ngṳ̄-ngiòng[Siŭ-gāi]

Lò̤-nguòng Háng-cŭk gṳ̆-mìng cuō-iéu gōng Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Hók-ciŭ-uâ Lò̤-nguòng kēu-ĭng, gâe̤ng Hók-ciŭ chê-kṳ̆ uâ ô bī-gáu mìng-hiēng gì kēu-ĭng chă-é. Buōng-dê Siă-cŭk gōng Siă-ngṳ̄, dŏ̤-só iā â̤ gōng Hók-ciŭ-uâ Lò̤-nguòng kēu-ĭng. Có̤i-gê̤ṳng, diŏh guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng céng-cháik găng-siĕk cĭ-â, Puō-tŭng-uâ sāi-ê̤ṳng bī-gáu puō-biêng, bók-guó Hók-ciŭ-uâ diŏh hâu-săng-giāng dăng-dŏng gì sāi-ê̤ṳng cìng-kuóng kăi-sṳ̄ biéng ngài.

Ùng-huá[Siŭ-gāi]

Lò̤-nguòng sṳ̆k Hók-ciŭ ùng-huá-kuŏng, ùng-huá sĭk-sṳ̆k gâe̤ng Hók-ciŭ-chê chă mà̤ hēng. Mìng-găng séng-iōng gì sìng iā sâ̤, ô gì sìng lièng gáuk hiŏng-chŏng dŭ mà̤ siŏh-iông, īng-hiōng dék guōng gì sìng sê Mā-cū gâe̤ng Lìng-cūi-nā̤ Dìng Cêng-gŭ. Mìng-găng liù-hèng gì hié sê Mìng-kiŏk.

Gău-tŭng[Siŭ-gāi]

  • Guók-gă cuō gáng-dô̤ Dùng-săng Gŏ̤-sók-duô gâe̤ng 104 Guók-dô̤ chuŏng guó siàng-guăng.
  • Hók-ŭng-tiék-duô gĭng-guó gīng-nô̤i, bêng-chiā gié-huăk diŏh Lò̤-nguòng siék chiă-câng.
  • Lò̤-nguòng gáu Diòng-lŏ̤h Guók-cié-gĭ-diòng ô 60 gŭng-lī.

Gū-cék[Siŭ-gāi]

Lò̤-nguòng hiêng-cái ô lâng ciáh Cuòng-guók Dê̤ṳng-diēng Ùng-ŭk Bō̤-hô Dăng-ôi, hŭng-biĕk sê Dŏng-bùng-déng Dìng-tái-ói-gṳ̆ng (陳太尉宮) gâe̤ng siàng-guăng Siáng-cūi-sê Chă̤-hùng-dáe̤ng Sĕk-báik-lò̤-háng-có̤-chiông (棲雲洞十八羅漢造像).

Gâe̤ng Mā-cū-dō̤ gì guăng-hiê[Siŭ-gāi]

Mā-cū Dĕ̤ng-īng-dō̤ nguòng-dā̤ sṳ̆k Lò̤-nguòng-gâing guāng-hà, Guók-gê̤ṳng-nô̤i-ciéng ī-hâiu iù Dài-uăngDṳ̆ng-huà-mìng-guók céng-hū kóng-cié, 1954 nièng 3 nguŏk, găk Dĕ̤ng-īng-dō̤ siék Dṳ̆ng-hua-mìng-guók Lò̤-nguòng-gâing céng-hū. 1965 nièng 7 nguŏk ciŏng Dṳ̆ng-huà-mìng-guók Lò̤-nguòng-gâing céng-hū tiák kó̤, Dĕ̤ng-īng-dō̤ gāi ùi Dṳ̆ng-huà-mìng-guók Lièng-gŏng-gâing Dĕ̤ng-īng-hiŏng.


Hók-gióng-sēng gì Hèng-céng-kṳ̆
Hók-ciŭ  : Gū-làu-kṳ̆ | Céng-ăng-kṳ̆ | Chŏng-săng-kṳ̆ | Dài-gĕ̤ng-kṳ̆ | Mā-muōi-kṳ̆ | Diòng-lŏ̤h-chê | Hók-chiăng-chê | Bìng-tàng-gâing | Īng-tái-gâing | Lièng-gŏng-gâing | Lò̤-nguòng-gâing | Mìng-âu-gâing | Mìng-chiăng-gâing
Â-muòng  : Hāi-chŏng-kṳ̆ | Cĭk-mī-kṳ̆ | Dùng-ăng-kṳ̆ | Hù-lī-kṳ̆ | Siòng-ăng-kṳ̆ | Sṳ̆-mìng-kṳ̆
Buò-dièng  : Siàng-siŏng-kṳ̆ | Hàng-gŏng-kṳ̆ | Lié-siàng-kṳ̆ | Séu-sê̤ṳ-kṳ̆ | Siĕng-iù-gâing
Ciŏng-ciŭ  : Hiŏng-siàng-kṳ̆ | Lṳ̀ng-ùng-kṳ̆ | Bìng-huò-gâing | Ciéu-ăng-gâing | Ciŏng-puō-gâing | Dĕ̤ng-săng-gâing | Diòng-tái-gâing | Huà-ăng-gâing | Hùng-siĕu-gâing | Nàng-céng-gâing
Hók-gióng
Hók-gióng-sēng diŏh Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì ôi-dé
Ciòng-ciŭ  : Lī-siàng-kṳ̆ | Ciòng-gē̤ng-kṳ̆ | Hŭng-dĕk-kṳ̆ | Lŏk-gŏng-kṳ̆ | Céng-gŏng-chê | Nàng-ăng-chê | Siŏh-săi-chê | Ăng-kă̤-gâing | Dáik-huá-gâing | Hiê-ăng-gâing | Īng-chŭng-gâing | Gĭng-muòng-gâing (hṳ̆-siék, sĭk-cié mò̤ kóng-cié)1
Lṳ̀ng-ngàng  : Sĭng-lò̤-kṳ̆ | Īng-dêng-kṳ̆ | Ciŏng-bìng-chê | Diòng-tĭng-gâing | Lièng-siàng-gâing | Siông-hòng-gâing | Ū-bìng-gâing
Nàng-bìng  : Iòng-bìng-kṳ̆ | Gióng-iòng-kṳ̆ | Siêu-ū-chê | Ū-ì-săng-chê | Céng-huò-gâing | Gióng-ĕu-chê | Guŏng-dĕk-gâing | Puō-siàng-gâing | Sông-chiŏng-gâing | Sṳ̀ng-kă̤-gâing
Nìng-dáik  : Ciĕu-siàng-kṳ̆ | Hók-ăng-chê | Hók-tīng-chê | Bìng-nàng-gâing | Ciá-ìng-gâing | Ciŭ-nìng-gâing | Hà-puō-gâing | Kŭ-chèng-gâing | Sêu-nìng-gâing
Săng-mìng  : Mùi-liĕk-kṳ̆ | Săng-nguòng-kṳ̆ | Īng-ăng-chê | Chĭng-liù-gâing | Ciŏng-lŏk-gâing | Dâi-dièng-gâing | Gióng-nìng-gâing | Iù-kă̤-gâing | Mìng-kă̤-gâing | Nìng-huá-gâing | Să-gâing | Tái-nìng-gâing